UZIMAJU NOVAC, ALI PREZIRU VRIJEDNOSTI – EU bi danas odbila aplikaciju Mađarske i Poljske za članstvo!

Od 2004. godine, kada je Evropska unija primila mnoge bivše komunističke države Centralne i Istočne Evrope, njen regionalni mehanizam finansiranja je bio snažno usmjeren na poboljšanje ekonomskih nejednakosti između starih i “novih” država članica. Da bi se osigurala kohezija unutar EU, prevazilaženje nejednakosti između zemalja i poboljšanje trgovine, transporta i komunikacijske infrastrukture u čitavom bloku je odavno postalo kritično važno.

Kohezijska politika EU je zapravo njegova najvidljivija inicijativa. Ulaganja ostvarena kroz Kohezioni fond promovišu regionalni razvoj, podržavaju inovacije, unapređuju obrazovanje i prošire digitalizaciju i transportne mreže i održavaju programe koji unapređuju jedinstveno tržište podstičući rast, produktivnost i specijalizaciju. Koheziona politika koristi građanima, lokalnim zajednicama i preduzećima širom EU, ali posebno u novijim državama članicama.

Sljedeći sedmogodišnji budžet Kohezionog fonda će trajati od 2020. do 2027. godine, a Evropska komisija će ponuditi predloge kako bi se trebala dodijeliti početkom maja. Očekuje se da će pregovori o tim prijedlozima biti žestoki. Prvo, u poslednjih nekoliko godina došlo je do nekoliko novih prioriteta, a tu je najvažnija potrebe za jačom zaštitom granice, sistemom za upravljanje migracijama i više zajedničkih projekata odbrane.

Međutim, najvažniji politički razvoj od posljednjih pregovora o budžetu u 2014. godini – koji je važniji od priliva izbeglica ili Brexita, jeste pojavljivanje ilibelnih, desničarskih populističkih vlada u Mađarskoj i Poljskoj. Prema budžetu za koheziju 2014-2020. godine, koji je iznosio više od 350 milijardi dolara, Poljska i Mađarska dobile su 77 milijardi evra i 93 milijardi dolara, što ih čini najvećim i četvrtim najvećim korisnicima sredstava EU.

Ipak, umjesto da prihvate vrijednosti koje su inspirirale ovakvu velikodušnost, vlasti u Poljskoj i Mađarskoj su aktivno ugrožavale vladavinu prava i razbijale svoje pravosudne sisteme. Ako bi se Mađarska ili Poljska sada borile za ulazak u EU one bi bile odbijene!

Obje vlade su razbile nevladine organizacije, usmjeravaju ili gase medije. Ipak, u onome što ostaje iz slobodne štampe u Mađarskoj, ponekad se mogu naći vjerodostojni izveštaji o tome kako premijer Viktori Orbán i njegovi saradnici pljačkaju fondove EU da bi od njih imali koristi njihove porodice i poslovni saradnici. Zapravo, Orbanova vlada je predmet više istraživanja od strane Evropskog ureda za borbu protiv prevara.

Uprkos ovakvom ponašanju, Orbán je ponovo izabran ranije ovog mjeseca, a njegova stranka Fidesz u savezu sa hrišćanskim demokratama sada ima dvotrećinsku parlamentarnu većinu – dovoljno da izmjeni ustav. Tokom predizborne kampanje, Orbanova vlada raspirivala zemlju u ksenofobičnoj, antisemitskoj propagandi.

U međuvremenu, Poljska vladajuća stranka (PiS) trenutno pod istragom Evropske komisije zbog serijskih kršenja standarda EU o pravu i kršenja nezavisnosti sudstva.

Neprihvatljivo je da se novac poreznih obveznika EU koristi za podsticanje projekata neutemeljenih elita koji ne pokazuju nikakav osjećaj odogovnosti oko podrivanja demokratskih institucija koje čine EU kakva je. Od 2020. pa nadalje, kritično je važno da se kohezioni fondovi isplaćuju pod uslovom da države članice primaoci podržavaju i sprovode vladavinu prava.

U tu svrhu, EU bi trebalo da uvede objektivnu proceduru za praćenje usklađenosti i zamrzavanje sredstava kada je to potrebno, ili njihovo preusmjeravanje institucijama koje nisu pod kontrolom vlasti, kao što su univerziteti ili istraživačke institucije.

Ovakav pristup bi pokazao građanima takvih zemalja da EU ne želi da ih kazni zbog ponašanja svojih vlada. Oni bi dali takvim vladama mnogo snažniji podsticaj da se pridržavaju pravila EU i podržavaju zajedničke vrijednosti koje omogućavaju jedinstvenom tržištu da funkcioniše pravilno.

Tužna realnost je da su neliberalne vlade, poput onih koje su sada na vlasti u Poljskoj i Mađarskoj, više nego srećne da uzmu novac EU dok odbacuju vrijednosti EU. Vreme je da pokažemo da prezir prema normama EU nosi svoju cijenu.